Hart en bloedvaten
Aandoeningen van het hart en de bloedvaten vormen ziekteprobleem nummer één in de westerse wereld. Dat geldt ook voor mensen zonder diabetes. Maar als je diabetes hebt, loop je veel meer kans om erdoor getroffen te worden. Gelukkig beschikt men over veel middelen om hart- en vaatlijden te voorkomen.
Welke personen met diabetes lopen het meeste risico?
Het risico is het hoogst bij lang bestaande diabetes, zeker wanneer de bloedsuiker gedurende lange tijd minder goed geregeld was. Andere ongunstige factoren zijn ongezonde voedingsgewoonten, gebrek aan lichaamsbeweging, overgewicht, roken, hoge bloeddruk en een hoog vetgehalte (cholesterol, triglyceriden,...) in het bloed. Deze risicofactoren zijn ook schadelijk voor mensen zonder diabetes, maar bij personen met diabetes hebben ze veel meer impact.
Wat zijn de gevolgen van hart- en vaatlijden?
De slagaders voorzien de lichaamsweefsels van bloed, rijk aan zuurstof en voedingsstoffen. Wanneer de slagaders vernauwen kan deze toevoer in het gedrang komen. In een eerste fase zal men dit alleen voelen bij inspanning, wanneer de weefsels meer zuurstof en brandstof nodig hebben. Bij verdere vernauwing komt de toevoer bij rust ook in het gedrang. Uiteindelijk kan het bloedvat volledig verstoppen, wat kan leiden tot het afsterven van het weefsel dat door de slagader bevloeid wordt. Dit noemt men een infarct.
Bij dit scenario gaat men uit van een geleidelijk dichtslibben van de slagader en zal men dus waarschuwingstekens gewaar worden. Deze mag men niet in de wind slaan! Een tijdige aanpak kan veel problemen voorkomen.
Soms kan een bloedvat plots verstoppen, doordat het bloed klontert. In dat geval kan het infarct plots ontstaan, zonder dat men het voelt aankomen. Dan is snel reageren de boodschap om te proberen de klonter in het ziekenhuis op te lossen.
Je merkt het, voorkomen is beter dan genezen. Mensen met diabetes doen er goed aan om hun risico voor hart- en vaatlijden tijdig te verminderen.
Wat zijn de alarmtekenen?
Vernauwing van de bloedvaten van het hart veroorzaakt een drukkende pijn op de borstkas, vaak uitstralend naar de linker arm of de keel. De pijn wordt meestal uitgelokt door inspanning. Men noemt dit angor of "angine de poitrine". Het is de voorbode van een hartinfarct.
Slagadervernauwing in de onderste ledematen geeft aanleiding tot pijn in de kuiten tijdens het stappen. Dit noemt men claudicatio, wat hinken betekent in het Latijn. Het is de voorbode van slecht genezende voetwonden.
Vernauwing van de hersenbloedvaten kan kortdurende voorbijgaande uitval van een hersenfunctie veroorzaken. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in plotse spraakstoornissen of verlammingsverschijnselen. Men noemt dit TIA, een afkorting van de Engelse term 'transient ischemic attack'. Dit is de voorbode van een herseninfarct, in de volksmond ook wel attaque of beroerte genoemd. In het medisch jargon spreekt men van een CVA, de afkorting van cerebrovasculair accident.
Nogmaals, angor, claudicatio en TIA zijn alarmtekens, die ernstiger problemen aankondigen. Breng je arts onverwijld op de hoogte!
Hoe kun je hart- en vaatlijden voorkomen?
Iedereen heeft er belang bij om zijn hart en zijn bloedvaten zo lang mogelijk gezond te houden. Zij geven ons immers onze jeugdigheid en vitaliteit! Wie niet te snel wil verouderen heeft er dan ook alle belang bij om gezond te eten, voldoende te bewegen en niet te roken. Dit geldt zeker voor mensen met diabetes die gemakkelijker schade aan de bloedvaten oplopen.
Gezonde voeding kan best lekker zijn. Het helpt je te vermageren, geeft een betere bloedsuikerregeling en heeft ook een rechtstreeks gunstig effect op het hart en de bloedvaten. Je vindt meer informatie in het hoofdstuk over voeding.
Lichaamsbeweging is niet alleen gunstig voor het hart en de bloedvaten. Het doet de bloedsuiker dalen, helpt vermageren, geeft je spierkracht en soepelheid, voorkomt osteoporose en verfrist de geest. Kortom, het houdt je mentaal en fysisch fit. Om voldoende effect te hebben moet men minstens drie keer per week een halfuurtje een inspanning leveren die lichte kortademigheid veroorzaakt. Snel stappen, fietsen of stevig tuinieren zijn goede keuzes. Bij slecht weer kan een home-trainer helpen.
Stoppen met roken is veruit het belangrijkste dat een persoon met diabetes kan doen voor zijn gezondheid. Wist je dat roken niet alleen ongezond is voor de longen, maar ook erg schadelijk is voor het hart en de bloedvaten? Stoppen met roken is evenwel niet gemakkelijk. Beseffen dat het belangrijk is, is al een goed begin. Nicotinekauwgom, -klevers en -pijpjes kunnen hulp bieden tegen ontwenningsverschijnselen. Er bestaat ook een geneesmiddel dat de zin om te roken vermindert. Gemotiveerd zijn en steun krijgen van je familie, je vrienden en je huisarts geven de beste kans op succes.
Besef dat het nooit te laat is om te stoppen met roken. Roken doet de bloedvaten immers niet alleen vernauwen, maar ook verkrampen. Stoppen doet de bloedvaten onmiddellijk ontspannen.
Correctie van hoge LDL-cholesterol en triglyceriden is een andere maatregel die vruchten afwerpt. Deze vetten kruipen immers in de vaatwanden en dragen zo bij aan slagaderverkalking. Gezonde voeding en lichaamsbeweging hebben een gunstig effect. Daarnaast kan men medicamenten inschakelen die de LDL-cholesterol- en triglyceridenspiegels in het bloed doen dalen.
Correctie van een hoge bloeddruk is ook belangrijk. Hoge bloeddruk heeft niet alleen een ongunstig effect op het hart en de bloedvaten, maar ook op ogen en nieren. Een goede bloeddruk heeft dan ook een beschermend effect tegen bijna alle diabetescomplicaties. Studies hebben uitgewezen dat de bloeddruk best lager dan 140 over 90 en bij jonge mensen zelfs lager dan 130 over 80 blijft. Opnieuw zijn een gezonde voeding, die niet teveel zout bevat, en lichaamsbeweging noodzakelijk. Vaak moet ook bloeddrukverlagende medicatie opgestart worden.
Een lage dosis aspirine, het zogenaamde kinderaspirientje heeft een gunstig effect op de bloedplaatjes. Ze hebben minder neiging om aaneen te klitten zodat het bloed minder gemakkelijk klontert. Dit geeft bescherming tegen trombose, het plots dichtslibben van bloedvaten. Zo zie je maar dat het oude vertrouwde aspirientje nuttig kan zijn in de preventie van hart- en vaatlijden. Bespreek met je arts of dit ook voor jou zinvol is.